مقدمه
در جهان امروز، فرهنگ و دین دو ستون اصلی تمدن انسانیاند؛ اما نسل Z، که در دل فناوری متولد شده، با چالشی روبهروست: چگونه در جهانی پُر از تضادهای فرهنگی، جایگاه خود را میان سنت و مدرنیته بیابد؟
۱. تمدن و تغییرات فرهنگی
تمدنهای بزرگ همواره با محوریت ارزشها شکل گرفتهاند. دین یکی از مهمترین عوامل سازنده تمدنهای بزرگ نظیر اسلام، مسیحیت، بودیسم و… بوده است.
📌 اما امروز با نفوذ شبکههای اجتماعی، جهانیشدن و فناوری، ساختار فرهنگی تمدن ما در حال بازتعریف است.
مثال ملموس:
یک نوجوان در تهران و دیگری در نیویورک، ممکن است هر دو از تیکتاک تأثیر بپذیرند؛ اما هرکدام با بستر دینی متفاوت رشد کردهاند.
نسل Z نسلی است که در کنار گوشی هوشمند به دنیا آمده. دین برای برخی از این نسل، گاهی به یک “محتوای اینستاگرامی” تقلیل یافته است.
📊 براساس پژوهش Pew (۲۰۱۹)، ۴۰٪ از جوانان آمریکایی دین رسمی ندارند؛ در ایران نیز، کاهش مشارکت مذهبی در برخی شهرها محسوس است.
📌 این فاصله، نه الزاماً به دلیل نفی دین، بلکه به خاطر عدم ارتباط مؤثر نهادهای دینی با زبان نسل جدید است.
۳. همجنسگرایی و تقابل فرهنگها
همجنسگرایی یکی از بحثبرانگیزترین پدیدههای فرهنگیست که نگاه دینی، فرهنگی و روانشناختی متفاوتی به آن دارد.
نگاه دینی:
در ادیان ابراهیمی (اسلام، مسیحیت، یهود)، همجنسگرایی از منظر شرعی مذموم شمرده شده است.
نگاه فرهنگی:
در برخی جوامع غربی، تبدیل به «هویت» شده؛ اما در فرهنگهای سنتی، اغلب به عنوان انحراف جنسی تلقی میشود.
📌 نسل Z در معرض تضاد این نگاهها قرار دارد؛ او در اینستاگرام با مدلهایی روبهرو میشود که کاملاً با فضای خانوادگیاش در تضاد است.
برای پر کردن شکاف میان دین، فرهنگ و نسل Z، نیاز به روایتگری فرهنگی نوین داریم:
- استفاده از زبان تصویر و ویدئو
- پرهیز از قضاوت و تمرکز بر گفتوگوی بیننسلی
- بهرهگیری از تجربههای دینی موفق جوانان
- ارائه الگویی از دین که با «پرسش» آغاز میشود، نه با «دستور»
📌 مثال: برگزاری پادکستهایی بین یک روحانی جوان و نوجوانان در کلاب هاوس، که به سؤالات واقعی با صداقت پاسخ داده شود.
نتیجهگیری
نسل Z محصول تمدنیست که باید دین و فرهنگ را بازمعنا کند. تنها در گفتوگوی بدون خشونت، میتوان از مفاهیمی چون همجنسگرایی، دینگریزی یا تعارض فرهنگی، عبور کرد و نسلی آگاه، منتقد و متصل به ریشهها ساخت.
سؤالات متداول
سؤال ۱: چرا نسل Z کمتر با مفاهیم دینی ارتباط برقرار میکند؟پاسخ: یکی از دلایل مهم، فاصله زبانی، روشی و رسانهای میان نهاد دین و دنیای جوانان امروز است.
سؤال ۲: آیا دین با همجنسگرایی سازگار است؟پاسخ: در ادیان توحیدی مانند اسلام، همجنسگرایی از نظر شرعی ناپذیرفته است، اما گفتوگوی بدون خشونت درباره آن توصیه میشود.
سؤال ۳: چگونه دین میتواند با نسل جدید ارتباط بهتری برقرار کند؟پاسخ: از طریق استفاده از ابزارهای نوین رسانهای، زبان نسل جوان و پاسخ به نیازهای واقعی آنها به جای نسخهپیچی سنتی.
سؤال ۴: آیا تمدن مدرن تهدیدی برای دین است؟پاسخ: نه لزوماً. تمدن مدرن با چالشهایی همراه است، اما میتواند فرصتی برای بازخوانی و روایت تازه از دین نیز باشد.
مقاله پژوهشی درباره دینگریزی جوانان ایرانی – مرکز پژوهشهای مجلس
