بخشیدن مهریه چگونه انجام می‌شود؟

0 3,717

بخشش مهریه باید طوری انجام شود که اگر در دادگاه مطرح شد معتبر و قابل‌دفاع باشد. در این یادداشت به این موضوع می‌پردازیم

در سنت ازدواج اسلامی، مَهریه یکی از حمایت‌های شرعی از زنان است که در قانون نیز وارد شده است. مهریه باید ارزش مادی داشته باشد و برای تصرف در آن قابل‌تشخیص باشد؛ زیرا به محض عقد ازدواج، زن مالک آن می‌شود و هر تصرف مالکانه را می‌تواند در آن انجام دهد. این تصرفات حتی قبل از وصول آن نیز جایز است؛ چون مهریه در دین و عهده مرد است. بنابراین زن می‌تواند همه یا بخشی از مهریه را ببخشد و مرد را بری‌ءالذمه کند. تکلیف مهریه گاهی پس از عقد و قبل از زندگی زناشویی، گاهی در طول زندگی و گاهی نیز هنگام طلاق یا فسخ نکاح یا فوت همسر مطرح می‌شود و در همه موارد بخشش مهریه ممکن است. از سوی دیگر، بخشش مهریه باید طوری انجام شود که اگر در دادگاه مطرح شد معتبر و قابل‌دفاع باشد. در این یادداشت به این موضوع می‌پردازیم اما در مسائل مربوط به مهریه و ازدواج از وکیل خانواده بنیاد وکلا کمک بگیرید که چند هزار متخصص حقوقی از سراسر کشور عضو آن هستند.

بخشش مهریه در قانون مدنی

در قانون مدنی به‌خصوص درباره بخشش مهریه سخن مستقلی ندارد اما وقتی در ماده ۱۰۸۲ می‌گوید «به مجرد عقد، زن مالک مهر می‌شود و می‌تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید» معنایش این است: بخشش مهریه که یکی از تصرفات مالکانه است برای زن نسبت به مهریه خودش جایز و قانونی است.

انواع بخشش قانونی مهریه

درباره بخشیدن مهریه گاهی از اصطلاح بذل مهریه یا هِـبِه مهریه استفاده می‌شود. ابن اصطلاحات به اشکال مختلف بخشیدن مهریه اشاره دارند که آثار متفاوتی هم دارند؛ بنابراین متنی که برای بخشش مهریه تنظیم و امضا می‌گردد، اعم از سند عادی یا رسمی، در اینجا خیلی اهمیت دارد.

●       ابراء تعهد مهریه

اکثراً بخشش مهریه وقتی مطرح است که هنوز مهریه پرداخت نشده و در تعهد مرد است. بنابراین مانند هر تعهدی که داین و طلبکار می‌تواند مدیون و بدهکار را اِبراء از ذمّه کند، زن نیز می‌تواند به اختیار خود مهریه را ببخشد تا تعهد مهریه از عهده مرد ساقط شود. در قانون مدنی در بخش معاملات و در بحث سقوط تعهدات، ابراء یکی از موارد سقوط تعهد و دین معرفی شده است. نکته مهم در اینجا این است که با ابراء ذمه مرد از مهریه، زن دیگر نمی‌تواند به مهریه رجوع کند.

●       هبه و هدیه کردن مهریه

روش دیگر بخشش مهریه، بخشش با عقد هِبِه (هدیه) است؛ یعنی زن دَین و بدهی مهریه شوهرش را به او هدیه کند و ببخش. گاهی مهریه فقط وجه رایج نیست بلکه اموال منقول یا غیرمنقول است. در این موارد برای هدیه و بخشش مهریه، لازم نیست آن اموالی که مهریه زن است در دست خودش باشد تا هدیه کند، بلکه همین که در دست مرد هم باشد کافی است. البته در این موارد دیگر قبض و گرفتن هدیه شرط تحقق و اعتبار هدیه نیست.

نکته حقوقی مهم در بخشش مهریه با عقد هدیه این است که گاهی هدیه، معوّض است و به کاری یا چیزی مشروط شده است که درباره آن احکام خاصی وجود دارد. همچنین در مواردی از هدیه دادن، امکان رجوع به هدیه ممکن است یا با فوت یکی از طرفین، عقد هدیه باطل می‌شود.

بنابراین برای تنظیم سند مکتوب بخشش مهریه به صورت هدیه، از مشاوره حقوقی تلفنی بنیاد وکلا استفاده کنید تا با انتخاب یک وکیل خوب و حرفه‌ای جواب سؤالات و ابهامات خود را بگیرید.

بخشش مهریه با سند عادی و رسمی

همان طور که معاملات و قراردادها به صورت سند عادی، مانند قولنامه و مبایعه‌نامه، یا به شکل سند رسمی دفترخانه اسناد رسمی واقع می‌شود و معتبر است، بخشش مهریه نیز می‌تواند به همین دو صورت انجام شود. بنابراین زن می‌تواند با سند مکتوب دست‌نوشته یا تایپی یا حضور در دفترخانه و با تشریفات قانونی مهریه خود را ببخشد. البته روشن است اعتبار اسناد عادی کمتر از اسناد رسمی است؛ اما این به معنای معتبر نبودن آنها نیست. در قانون در کنار اسناد مکتوب، قرارداد شفاهی نیز معتبر است؛ مانند ماده ۷ قانون کار که قرارداد شفاهی را هم معتبر می‌داند و همان مزایای قرارداد کتبی را برای آن لحاظ کرده است. البته در بخشیدن مهریه به صورت شفاهی و مخصوصاً در صورت اختلاف میان ذی‌نفعان، باید بتوان با کمک شاهدان و دلایل دیگر آن را ثابت کرد. بنابراین تفاوت اصلی در بخشش با اسناد عادی و رسمی، مقدار اعتبار قانونی و نحوه اثبات آن‌هاست و حتی می‌توان در رد اصالت اسناد رسمی نیز دلایل و مدارکی ارائه کرد.

با این اوصاف همیشه توصیه می‌شود امور و حقوقی مالی را به شکل رسمی انجام داد یا در رسمی کردن آنها سرعت بخشید. متخصصان حقوقی بنیاد وکلا بهترین افراد برای مشاوره آنلاین به سبک پیام‌رسان برای مشورت درباره تنظیم اسناد عادی و رسمی هستند.

اذن پدر در بخشش مهریه

چون زن مالک مهریه است و مجاز به تصرفات مالکانه مانند بخشش آن است، در استفاده از این حق به اذن کسی حتی پدر نیاز ندارد؛ مگر اینکه اهلیت قانونی برای انجام معاملات و بستن قرارداد نداشته باشد، مانند اینکه نابالغ باشد یا عاقل یا رشید نباشد.

البته شیوه عملی سردفتران اسناد رسمی این است که هنگام تنظیم سند رسمی بخشش مهریه، امضای پدر  را نیز می‌گیرند. این کار از جهت جلوگیری از سوءاستفاده از احساسات پاک زنان شاید مناسب باشد اما وقتی زن اهلیت قانونی داشته باشد اذن پدر تکلیف قانونی نیست. اذن پدر فقط برای ازدواج دختران دوشیزه ملاک است، حتی اگر سن زیادی داشته باشند یا ازدواج کرده و طلاق گرفته باشند اما هنوز دوشیزه مانده باشند.

بخشش مهریه در طلاق

زن می‌تواند از حق مالی مهریه خود برای طلاق استفاده کند. در قانون، علاوه بر طلاق از طرف مرد، طلاق از طرف زن نیز ممکن است. همچنین طلاق توافقی در قالب طلاق‌های قانونی انجام می‌شود. بخشش مهریه در طلاق به ترتیب زیر است:

در دو طلاق خُلع و مُبارات، بخشش مهریه نقش مهمی دارد. طلاق خُلع، هنگامی است که زن به شوهرش بی‌علاقه است و برای وقوع طلاق حاضر است مهریه خود را ببخشید و حتی اموال دیگری افزون بر مهریه به مرد هدیه دهد.

طلاق مُبارات نیز زمانی است که زوجین، هر دو یکدیگر را دوست ندارند و آماده طلاق هستند و البته زن حاضر است همه یا بخشی از مهریه خود را ببخشد.

طلاق توافقی که خیلی مشهور است همین طلاق مُبارات است و برای آن لازم است زوجین نسبت به همه مسائل مربوط به زندگی مشترک و ازجمله مهریه توافق و تکلیف آنها را معلوم کنند. البته در طلاق توافقی زنان با بخشش مهریه برای سازش و توافق در بیش از اصل طلاق هم اقدام می‌کنند؛ مثلا حق حضانت فرزندان یا مسائل دیگری را با بخشش مهریه درخواست می‌کنند.

بخشش مهریه پس از فوت زن یا مرد

مهریه از حقوق مالی زن است که اگر پیش از فوت دریافت نکرده باشد به ارث می‌رسد و ورثه وی می‌توانند سهم خود را از شوهر سابق وی مطالبه کنند. همان طور که اگر مرد پیش از پرداخت مهریه فوت کند، زن می‌تواند آن را از ورثه او بخواهد و مشمول مرور زمان نمی‌شود. همچنین وارثانی که از طرف متوفی مدیون مهریه هستند قبل از ادای آن و دیگر دیون متوفی، مالک بقیه ارث او نمی‌شوند.

از آنجا که وارثان حق مالکانه نسبت به ارث خود دارند، می‌توانند آن را به مدیون ببخشند و از گرفتن آن صرف نظر کنند. بنابراین در صورت فوت زن و بدهکار بودن شوهرش از جهت پرداخت مهریه، هر کدام از وارثان زن می‌توانند مهریه به ارث رسیده خود را ببخشند.

نظر بدهید

توجه داشته باشید که آدرس ایمیل نمایش داده نمی شود.

توجه داشته باشید پس از تایید نمایش داده می شود